przejdź do treści

"Nie od razu Mazowsze zbudowano" czyli kolejny wykład i wycieczka w ramach Mazowieckiej Akademii Dziedzictwa

mad skier 830x553

8 maja 2018 r. odbył się kolejny z serii wykładów Mazowieckiej Akademii Dziedzictwa. Tym razem dr hab. Michał Wardzyński z Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego przedstawił słuchaczom Mazowieckiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku niezwykle ciekawą prelekcję pt.: Nie od razu Mazowsze zbudowano. O wielkich skokach w rozwoju urbanistyki i budownictwa na Mazowszu od XV do XIX w.

mapa staraMazowsze, jako region kulturowy i artystyczny, długo uchodziło wśród polskich badaczy za region leżący na uboczu głównych obszarów Królestwa Polskiego i Rzeczypospolitej, przy tym nieco cywilizacyjnie i infrastrukturalnie zacofany. W odniesieniu do pierwszych stuleci samodzielności Mazowsza pogląd ten może wydawać się nawet w części słuszny, jednak od XV w. całe Mazowsze przeżyło kilka okresów wzmożenia ruchu budowlanego i urbanistycznego oraz militarnego, z którymi zbiegło się podjęcie przez lokalne elity nowatorskich działań regulacyjnych na ogólnym szczeblu administracyjno-publicznym. Te z 2. poł. XVIII i 1. tercji XIX w. śmiało uznać można za pionierskie w skali całego kraju, a ich skutki odczuwamy właściwie do dnia dzisiejszego. W wykładzie omówione zostały główne fale inwestycyjne na Mazowszu: okazałe fundacje kościelne księcia Konrada I Mazowieckiego w 1. poł. XIII w. w Płocku, Błoniu i Rokiciu, następnie akcja budowlana księcia Janusza I Starszego na przełomie XIV i XV w. oraz nowy rozdział w tej dziedzinie za panowania trzech ostatnich książąt: Konrada III Rudego oraz Janusza III i Stanisława Piastowiców w końcu XV i 1. ćw. XVI w. Z epoki nowożytnej na szczególną uwagę zasługuje działalność warszawskiej Komisji Brukowej marszałka wielkiego koronnego Franciszka Bielińskiego (1685, 1740-1742 do 1794) oraz mające związek z obradami Sejmu Czteroletniego i sławną Ustawą o Miastach z 1791 r. nowe osiągnięcia samorządów miejskich. Zakończeniem wykładu było krótkie omówienie nowego prawa urbanistycznego i budowlanego w zaborze pruskim (1795-1807)i Królestwie Kongresowym (1815-1830), które zmieniły ostatecznie oblicze cywilizacyjno-architektoniczne miast Mazowsza.

(oprac. dr hab. Michał Wardzyński)

Naturalną kontynuacją wykładu była kolejna wycieczka, tym razem szlakiem „gotyckich katedr” wybitnego XIX-wiecznego polskiego architekta Józefa Piusa Dziekońskiego, a poprowadził ją Pan Jan Nowicki – doktorant Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego. 11 maja 2018 r. grupa słuchaczy Mazowieckiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku udała się kolejno do Katedry Św. Floriana na warszawskiej Pradze – najbardziej znanej realizacji Dziekońskiego, powielanej wielokrotnie w innych miastach. Nasielska, w którym znajduje się kościół św. Wojciecha, będący ciekawą próbą zaadaptowania wielkiej tradycji francuskich katedr okresu klasycznego do kontekstu parafialnego kościoła na prowincji. Serocka, gdzie stoi maleńki kościółek p.w. św. Anny, który jest jednym z niewielu przykładów późnogotyckiego zabytku architektury sakralnej w kraju, będącego jednocześnie źródłem inspiracji dla stylu wiślano-bałtyckiego. Popowa Kościelnego i znajdującego się tam kościoła – sanktuarium Narodzenia Najświętszej Marii Panny, stanowiącego odzwierciedlenie inspiracji czeskich w twórczości Dziekońskiego.

 

Więcej o projekcie Mazowiecka Akademia Dziedzictwa

Mazowiecki Instytut Kultury
realizacja: estinet.pl