przejdź do treści

18 lutego, Warszawa | LUTOSŁAWSKI PIANO DUO, Arcydzieła muzyki kameralnej

LUTOSŁAWSKI PIANO DUO, Arcydzieła muzyki kameralnej

18 lutego 2019 r. (Pn)  19:00, Warszawa, Mazowiecki Instytutut Kultury, ul. Elektoralna 12

Lutoslawski Piano Duo

Kup bilet

Wykonawcy:

LUTOSŁAWSKI PIANO DUO w składzie:

Emilia SITARZ – fortepian

Bartłomiej WĄSIK – fortepian

Program

Piotr Czajkowski (1840 - 1893)

Uwertura-Fantazja "Romeo i Julia" (arr. Bartłomiej Wąsik) 

Sergiusz Prokofiew (1891 - 1953)

Suita z baletu "Romeo i Julia" (arr. Bartłomiej Wąsik)

          Taniec poranny

          Julia Dziewczynka

         Taniec rycerzy

         Tybalt i Merkucjo

         W sypialni

        Poranna serenada

        Śmierć Julii

 

Zaczynamy od duetu fortepianowego. Duet fortepianowy występuje w dwóch formach. Jeden to muzyka na 2 fortepiany, drugi, to ten wymagający tylko innego instrumentu, zwany muzyką na 4 ręce. Choć na ogół muzycy grający w duecie fortepianowym wykonują repertuar wymagający zarówno 2 fortepianów, jak i jednego, charakter muzyki w tych dwóch formach duetu fortepianowego jest zdecydowanie inny. Muzyka na 4 ręce (swoją drogą to tradycyjne rozróżnienie jest nieco absurdalne – duet dwu-fortepianowy również używa 4 rąk, więc może powinno się mówić duet na jeden lub dwa fortepiany) jest bardziej intymna, wymaga bardzo specyficznego zgrania obu pianistów (trzeba się podzielić przestrzenią klawiatury, co czasami jest bardzo niewygodne, a także użyciem pedałów), podczas gdy grając na 2 fortepianach, muzycy mogą w pełni wykorzystać możliwości orkiestrowe swoich instrumentów. Muzyka na 2 fortepiany jest może mniej „kameralna” (w tradycyjnym znaczeniu tego słowa), wymaga wirtuozerii, jest pełna blasku i chętnie sięgają po nią wielcy wirtuozi. Repertuar na 2 fortepiany nie jest bardzo duży, ale nie brak w nim arcydzieł. Pierwsze utwory na 2 fortepiany są dziełami synów Bacha: Wilhelma Friedemanna i Carla Philipa Emanuela, ale pierwszym arcydziełem napisanym na 2 fortepiany jest Sonata D-dur Wolfganga Amadeusa Mozarta KV 448. Pierwsza połowa XIX wieku jest okresem ubogim w dzieła na 2 fortepiany (Rondo C-dur Chopina należy do jego młodzieńczych, rzadko grywanych dzieł), natomiast w drugiej połowie XIX wieku najwybitniejszym dziełem na duet fortepianowy jest z pewnością Sonata f-moll op. 34 bis Johannesa Brahmsa. Koniec wieku XIX i początek XX to czas rozkwitu literatury na 2 fortepiany: w Rosji na tego typu zespół piszą m.in. Anton Areński i Sergiusz Rachmaninow, we Francji Claude Debussy tworzy słynną suitę En blanc et noir. Również w XX wieku muzycy często sięgają po duet dwóch fortepianów. Wymieńmy tu choćby słynne Wariacje na temat Paganiniego Witolda Lutosławskiego, monumentalny cykl Oliviera Messiaena Vision de l’Amen, Sonatę na 2 fortepiany Igora Strawińskiego czy Scaramouche Davida Milhaude’a. Możliwości 2 fortepianów zachęcają także do transkrypcji dzieł orkiestrowych. Właśnie takie dzieła usłyszymy w dzisiejszym koncercie. Dwie słynne kompozycje inspirowane najbardziej chyba popularnym dramatem Szekspira zostały w oryginale skomponowane na orkiestrę. Dziś usłyszymy je w opracowaniu (a w przypadku Prokofiewa także we własnym układzie) Bartłomieja Wąsika.

Uwertura-fantazja Romeo i Julia została skomponowana przez Piotra Czajkowskiego w jesieni 1869 roku. Utwór powstał pod przemożnym wpływem Bałakiriewa, który (jak wiemy to z jego późniejszych wspomnień) nie tylko zasugerował młodszemu koledze plan budowy utworu, wybór tonacji, ale też bezpośrednio wpływał na kształt tego dzieła. W rezultacie, w 1870 roku Czajkowski znacznie przerobił kompozycję, która została po raz pierwszy wykonana 4 marca 1870 roku przez Mikołaja Rubinsteina. Dzieło nie odniosło jednak sukcesu, co skłoniło kompozytora do dalszych zmian (zgodnie z sugestiami Bałakiriewa). W 1872 roku uwertura-fantazja Romeo i Julia została wykonana w nowej wersji, jednak Bałakiriew uważał, że dzieło wymaga dalszych poprawek. Ostateczna wersja, taka jaką znamy dziś, została ukończona i wykonana w 1880 roku. Dziś może nam się wydawać dziwne, że niezwykle efektowna, pełna namiętności i wspaniałych, wpadających w ucho tematów kompozycja nie znalazła od razu uznania. Niemniej, ciągła praca kompozytora nad swoim dziełem ukazuje też niezwykłą pokorę twórcy, który starał się za wszelką cenę znaleźć optymalny kształt swojego dzieła. Dziś to młodzieńcze dzieło Czajkowskiego należy do najbardziej popularnych kompozycji rosyjskiego symfonika. Wersja dwufortepianowa podkreśla niezwykle dramatyczny charakter napisanego w klasycznej formie sonatowej dzieła.

Sergiusz Prokofiew stworzył swój balet Romeo i Julia parę lat po powrocie do Związku Radzieckiego, w latach 1935-1936. Dzieło to spotkało się z niezrozumieniem zespołu baletowego, który uznał, że nie da się tańczyć do takiej muzyki. Dlatego premiera baletu miała miejsce w czechosłowackim Brnie w 1938 roku. Romeo i Julię wykonano w Rosji dopiero dwa lata później. Co ciekawe, zanim miała miejsce premiera baletu, Prokofiew przygotował trzy suity orkiestrowe wykorzystujące materiał muzyczny tego dzieła oraz 10 utworów fortepianowych opartych na tematach z Romea i Julii. Utwory te szybko zyskały niezwykłą popularność – ukazują wyjątkowy talent melodyczny rosyjskiego kompozytora i jego groteskowe poczucie humoru. Bartłomiej Wąsik stworzył oryginalną suitę z Romea i Julii na 2 fortepiany, która nie pokrywa się z żadną z suit napisanych przez Prokofiewa.

Założony w 1999 roku Lutosławski Piano Duo zyskał reputację jednego z czołowych na świecie duetów fortepianowych młodej generacji. Swą wspólną drogę artystyczną pianiści, Emilia Sitarz i Bartłomiej Wąsik, laureaci Paszportów Polityki 2014, rozpoczęli pod opieką wybitnego izraelskiego duetu fortepianowego – Brachy Eden i Alexandra Tamira, a inspiracja właśnie tym zespołem trwa po dziś dzień. Są absolwentami Akademii Muzycznej im. Fryderyka Chopina w Warszawie i Hochschule für Musik und Theater w Rostocku (Niemcy) w klasie mistrzowskiej Hansa-Petera i Volkera Stenzl.

Lutosławski Piano Duo jest laureatem wielu międzynarodowych konkursów: w Grecji – Grand Prix (2000), Polsce – III Nagroda na 2. Międzynarodowym Konkursie Duetów Fortepianowych (2002), laureatem Estrady Młodych i Nagrody im. Jerzego Waldorffa (2005), I Nagrody i Nagrody im. Marka Stachowskiego na 10. Międzynarodowym Konkursie Współczesnej Muzyki w Krakowie (2006), na Litwie – Grand Prix i Nagroda im. Franza Schuberta (2004), w Czechach – III Nagroda na 13. Międzynarodowym Konkursie im. Franza Schuberta (2003) i we Włoszech – Nagroda Specjalna im. Gioacinto Scelsi (2005), II Nagrody na Międzynarodowym Konkursie Duetów Fortepianowych im. Valentino Bucchiego w Rzymie (2009). Pianiści kilkakrotnie byli stypendystami Ministra Kultury oraz Fundacji Kultury, a także laureatami programu stypendialnego Młoda Polska.

Lutosławski Piano Duo zyskuje przychylne głosy krytyków i publiczności, czego potwierdzeniem są liczne zaproszenia na festiwale, takie jak m.in. Warszawska Jesień, Muzyka na Szczytach, Festiwal Polskiego Radia, Festiwal Nowa Tradycja, Kwartesencja, Musica Polonica Nova, Kody, Sacrum Profanum, festiwale pianistyczne w Antoninie i Słupsku. Artyści występowali w większości krajów europejskich, obu Amerykach, na Bliskim Wschodzie i w Azji (Chiny, Japonia). Współpracowali m.in. z orkiestrami Aukso, Filharmonii Narodowej, Polską Orkiestrą Radiową, NOSPR, Leopoldinum pod batutą Łukasza Borowicza, Szymona Bywalca, Jerzego Maksymiuka, Jacka Rogali, Marka Mosia.

W roku 2006 pianiści rozpoczęli współpracę z wybitnym duetem perkusyjnym młodego pokolenia – Hob-beats Duo (Magdalena Kordylasińska i Miłosz Pękala). Jako kwartet o nazwie Kwadrofonik wykonują muzykę ubiegłego wieku i czasów najnowszych oraz własne opracowania polskich pieśni i tańców ludowych, a także utworów Fryderyka Chopina, które mieli okazję prezentować we wrześniu 2010 roku w nowojorskiej Carnegie Hall i Chicago Symphony Hall. W maju 2011 roku, podczas debiutu w Filharmonii Berlińskiej wykonali m.in. własną transkrypcję Święta Wiosny Igora Strawińskiego na dwa fortepiany i perkusję.

W 2007 roku, nakładem Polskiego Radia, ukazała się debiutancka płyta duetu (zawierająca utwory Lutosławskiego, Poulenca, Strawińskiego i Kagela) uhonorowana Nagrodą Fryderyk 2008 za najlepsze nagranie muzyki kameralnej. W 2008 roku powstała płyta Folklove zespołu Kwadrofonik, uhonorowana w 2009 roku Folkowym Fonogramem Roku. W roku 2013 swoją premierę fonograficzną (Sony Music Polska) miał wspólny projekt zespołu  Kwadrofonik  i  Doroty Miśkiewicz: Lutosławski, Tuwim – Piosenki nie tylko dla dzieci. Album zdobył status Złotej Płyty. W roku 2014 Emilia Sitarz i

Bartłomiej Wąsik jako pierwsi pianiści europejscy nagrali utwory na dwa i cztery fortepiany Juliusa Eastmana (razem z Joanną  Dudą  i  Mischą  Kozłowskim)  i  Tomasza  Sikorskiego.  Album Unchained ukazał się w wydawnictwie Bołt Records. Rok  2015  przyniósł  premierę  albumu Requiem ludowe – będącego  efektem współpracy zespołu Kwadrofonik i Adama Struga – uhonorowanego Folkowym Fonogramem Roku.

Możliwość stałego rozwoju artystycznego w jednym zespole zaowocowała niezwykłym zgraniem pianistów, odnalezieniem wspólnych barw i artykulacji, a także bogatym, stale rozszerzanym repertuarem, obejmującym w chwili obecnej około 100 utworów – od epoki baroku do czasów najnowszych, a wśród nich wiele prawykonań i autorskich transkrypcji utworów symfonicznych.

Cykl Arcydzieła muzyki kameralnej poświęcony jest prezentacji najwybitniejszych dzieł różnych gatunków muzyki kameralnej. Cóż to jest muzyka kameralna? Nazwa tego gatunku wywodzi się od słowa kamera – pokój, komnata, moglibyśmy mówić więc o muzyce pokojowej czy komnatowej. Nazwa ta nakierowuje nas na gatunek muzyki przeznaczony nie do wykonania w wielkich salach koncertowych ale w warunkach niejako „domowych”, często wykonywana dla przyjemności artystów a niekoniecznie dla publiczności.

Początkowo muzyka kameralna była określana tak w opozycji do muzyki kościelnej i teatralnej. Właśnie w XVIII wieku powstały nazwy: musica da camera, musica da chiesa. Warto zwrócić uwagę że w baroku nie mamy praktycznie muzyki symfonicznej (orkiestra w dzisiejszym znaczeniu tego słowa to wynalazek klasycyzmu), ani muzyki solowej (występy solowe pianistów to z kolei wynalazek romantyzmu – pierwsze recitale dawał Franz Liszt, Chopin preferował występy w salonach lub z innymi muzykami).

Dziś raczej rozumiemy przez muzykę kameralną wszelkie rodzaje muzyki zespołowej wymagające od 2 do kilkunastu instrumentów, co plasuje ten gatunek między muzyką solową a muzyką orkiestrową (pomińmy tu dla uproszczenia muzykę wokalną i operę). O ile solista decyduje o wszystkim sam, a w orkiestrze decyduje wola dyrygenta, to kameralistyka jest sztuką dialogu czy, jak pisał w swych książkach prof. Jerzy Marchwiński, sztuką partnerstwa. Często sonaty na instrument smyczkowy i fortepian są traktowane jako kompozycje na instrument solo z akompaniamentem (i to często w świadomości samych muzyków). A przecież , historycznie prawidłowa nomenklatura tego rodzaju utworów zawsze brzmi: sonata na fortepian i skrzypce lub na fortepian i wiolonczelę. Oczywiście pierwszeństwo nie ma tu znaczenia, tak jak w duetach fortepianowych nie ma różnicy ważności między partią primo a secondo. Dominacja jednego muzyka w kameralistyce prowadzi na ogół do artystycznej klęski. Muzyka kameralna jest więc wzorem współpracy, gdzie ostateczny efekt musi pojawić się jako rezultat wspólnej wizji wszystkich zaangażowanych muzyków.

Jak to osiągnąć? jak nie zatracić indywidualności poszczególnych członków zespołu, a jednocześnie stworzyć spójną całość? Tu nie ma jednej recepty. Każdy zespół kameralny musi znaleźć swój sposób pracy i dochodzenia do finalnego rezultatu. Nasze koncerty będą połączone z próbą uchylenia rąbka tajemnicy pracy artystów. Po wykonaniu tytułowego dzieła będzie miała miejsce rozmowa, ilustrowana muzycznymi przykładami na żywo, o tym, jak powstaje wspólna interpretacja i jak na co dzień działa zespół kameralny. Oczywiście pamiętajmy, że, jak powiedział kiedyś Jerzy Semkow, praca artysty odbywa się powyżej albo poniżej poziomu świadomości i jest to tajemnica, której nie należy zbytnio rozwidniać…

Lech Dzierżanowski

Koncepcja artystyczna projektu

Koordynator/kontakt: Dorota Chotyńska, Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript., 22 58 64 226

Organizator: MIK

Bilety: 15 zł

Mazowiecki Instytut Kultury
realizacja: estinet.pl