przejdź do treści

23 STYCZNIA, Warszawa | Bogusław Bachorczyk "Ośmiornica w ekstazie", GALERIA ELEKTOR

GALERIA ELEKTOR

Warszawa, Galeria Elektor, ul. Elektoralna 12

24 stycznia – 8 marca

Wernisaż: 23 stycznia 2020 r. (czw.) 18:00 

W dniu wernisażu zapraszamy na dodatkowe wydarzenie:

Barbara Drazkov & Dominik Strycharski.

Plantae Carnivorae - rośliny owadożerne | koncert

Plantae Carnivorae – rośliny owadożerne

Dominik Strycharski – Elektronika, głos, flety proste

Barbara Drazkov Drążkowska – Fortepian preparowany

Muzyka opowiada o roślinach mięso i owadożernych. Ten wyjątkowy w dziejach ewolucji typ roślin posłużył jako swoista inspiracja dla muzyki Dominika i Barbary, w kontekście ich pracy nad kolorystyką i strukturą kompozycji oraz form otwartych – muzyka duetu jest w pewien sposób „biologiczna”.

Blask na drzewach

Ośmiornica w ekstazie

Oprócz jednej kolonii ośmiornic ponurych żyjących w zatoce Jervis u wybrzeży Australii, pozostałe gatunki ośmiornic są zwierzętami prowadzącymi samotny tryb życia. Ośmiornice są najbardziej zaawansowanymi ewolucyjnie bezkręgowcami. Pomimo dobrze udokumentowanych zachowań, które są antropomorfizująco interpretowane przez badaczy i badaczki jako inteligentne, ośmiornice są uważane za zwierzęta pozbawione emocji i aspołeczne. Nic zaskakującego, skoro od ludzi dzieli je ponad 500 mln lat ewolucji idącej zupełnie odrębną gałęzią drzewa filogenetycznego. Ich wypełniający całe ciało zdecentralizowany układ nerwowy jest ukształtowany na zupełnie odmiennych zasadach niż mózgi kręgowców. Nie da się w nim wyróżnić jądra półleżącego, które odgrywa kluczową rolę w emocjach i zachowaniach społecznych u tak zwanych zwierząt wyższych.

Gdy Eric Edsinger i Gül Dölen podali MDMA znanym z samotniczego trybu życia ośmiornicom z gatunku Octopus bimaculoides, zwierzęta zaczynały się ze sobą bawić, czule obejmować, dotykać powierzchniami wentralnymi i wzajemnie myziać mackami. To, że ośmiornice reagują na MDMA zarówno w skali makro- społecznej jak i mikro- na molekularnym poziomie receptorów, podobnie do ludzi świadczy, że neuronalne i biochemiczne mechanizmy związane z więziami społecznymi są zbudowane u nich w ten sam sposób.  Ponieważ niemożliwym jest by tak zaawansowane i podobne do siebie cechy behawioralne wyewoluowały niezależnie od siebie, wynik eksperymentu potwierdza, że wzajemna czułość i potrzeba bezinteresownej bliskości są starymi ewolucyjnie i jednymi z podstawowych właściwości układu nerwowego. Okazuje się, że są one rozpowszechnione w świecie zwierzęcym dużo bardziej niż do tej pory sądzono, co oczywiście wyklucza postulowaną wyjątkowość takich zachowań u ludzi.

Innego wytłumaczenia tego zjawiska można poszukiwać w teorii seryjnej endosymbiozy wprowadzonej do dyskursu naukowego w latach 60. przez Lynn Marguillis. Badaczka postuluje w niej, że za ewolucję odpowiada wchodzenie ze sobą obcych gatunków w ścisłą współpracę, która z jednej strony prowadzi do bezwzględnego uzależnienia się ich od siebie i ostatecznie zatarcia między nimi różnic, z drugiej do skokowego wytworzenia zupełnie nowych cech, które zwiększają szansę na przeżycie. W ten sposób powstały dziedziczone po matce mitochondria i w ten sposób też mogła powstać wzajemna czułość, która mogła być materiałem genetycznym przeniesionym przez bakterię lub wirusa, który jednocześnie wszedł w symbiozę z neuronami ośmiornicy oraz jądrem półleżącym pierwotnej ryjówki. Teoria Seryjnej Endosymbiozy znajduje się na drugim biegunie rozumienia darwinowskich mechanizmów ewolucji, które wciąż powszechnie oparte jest na agresywnej, warunkowanej ciągłą rywalizacą, patriarchalnej teorii doboru naturalnego.

Krytycy przeprowadzonego eksperymentu na ośmiornicach twierdzą, że tak naprawdę to nie wiadomo, czy ośmiornice się przytulały, czy też próbowały się wzajemnie pożreć.

Wystawa Ośmiornica w Ekstazie w Galerii Elektor w Mazowieckim Instytucie Kultury jest przeglądem działań Bogusława Bachorczyka z ostatnich pięciu lat, skupiających się na zacierających ontologiczne i taksonomiczne granice czułych współpracach i symbiozach pomiędzy tym co moje i twoje, artystyczne i naukowe, ożywione i nieożywione, roślinne i zwierzęce, ludzkie i nieludzkie.

Przeprowadzona wspólnie z innymi artystami i artystkami twórcza rewitalizacja ogródka na Czystej 15 w Krakowie. Sentymentalna podróż w literackie światy Jarosława Iwaszkiewicza gdzieś pomiędzy Stawiskiem a Willą Kadenówka w Rabce Zdroju. Badania nad relacjami ludzi i roślin oraz ich twórczym potencjale podczas rezydencji artystycznej w Centrum Aktywności Twórczej w Ustce i wystawie Chlorofil Utracony w Galerii ABC w Poznaniu. Krytyczna refleksja nad natręctwami darwinowskiej koncepcji doboru naturalnego i paradoksach odartej z irracjonalności religizacji nauki w ramach wystawy Ssaki w Pięknym Psie w Krakowie.

Bachorczyk w swoich pracach i działaniach stawia pytania, w których głównie chodzi mu o pozbawione agresji dekonstruowanie zastanej rzeczywistości. Czy w neoliberalnym społeczeństwie możliwa jest oparta na niekonkurencyjnych i niedochodowych zasadach współpraca odbywająca się poza kapitalistycznym porządkiem i zależnościami? Czy można wypracować inne rodzaje relacji? Na ile możliwa jest symbioza nauki ze sztuką i czy posunięcia artystyczne mogące spełniać Popperowskie kryteria naukowości mają sens? Na ile post-humanistyczna, fitoentuzjastyczna fetyszyzacja roślin nie jest przypadkiem kolejnym przejawem ich instrumentalizacji?

Kurator: Jakub Piwowarski

Barbara Drazkov & Dominik Strycharski:

Barbara Drazkov & Dominik Strycharski.

Mazowiecki Instytut Kultury
realizacja: estinet.pl