przejdź do treści

23 MARCA, Warszawa | ARCYDZIEŁA MUZYKI KAMERALNEJ

Udział słowa zmienia wiele w relacji między muzykami. Ale chociaż to śpiewak przekazuje treść utworu, pianista nie ogranicza się do akompaniowania, zwłaszcza w najdoskonalszych dziełach literatury wokalnej. Fortepian nie tylko stanowi uzupełnienie harmoniczne melodii powierzonej śpiewakowi, ale często dialoguje z partią głosu, współtworzy atmosferę, powierzone są mu dłuższe wstępy czy epilogi. 

na zdjęciu Urszula Kryger , Tomasz Herbut –

23 MARCA (pon.)  19:00

ARCYDZIEŁA MUZYKI KAMERALNEJ

Wykonawcy:

Urszula Kryger – mezzosopran

Tomasz Herbut – fortepian

 Bilety: 15 zł

kup bilet

Program:

Hugo Wolf (1860-1903)

Zwei Jugendlieder / 2 pieśni z czasów młodości)

An***  / Do*** (1877; sł. Nikolaus Lenau)

Traurige Wege / Smutne drogi (1878; sł. Nikolaus Lenau)

Hans Pfitzner (1869-1949)

Drei Lieder / Trzy pieśni op. 3 (1888/89)

                Warum sind deine Augen so nass? / Dlaczego tyle łez jest w Twych oczach? (sł. Friedrich Rückert)

                Herbstlied / Piesń jesienna (sł. Friedrich von Sallet)

                Mein Herz ist wie die dunkle Nacht / Moje serce jest jak ciemna noc (sł. Emanuel Geibel)

                              

Robert Schumann (1810-1856)

Liederkreis nach Gedichten von Joseph von Eichendorff  / Krąg pieśni do wierszy Josepha von Eichendorffa op. 39 (1840)

                In der Fremde / Na obczyźnie

                Intermezzo / Intermezzo

                Waldgespräch / Leśna rozmowa

                Die Stille / Milcząca

                Mondnacht / Księżycowa noc

                Schöne Fremde / Piękna obczyzna

                Auf einer Burg / Ruiny zamku

                In der Fremde / Na obczyźnie

                Wehmut / Nostalgia

                Zwielicht / Zmierzch

                Im Walde / W lesie

                Frühlingsnacht / Wiosenna noc

Obok instrumentalnej muzyki kameralnej, drugim wielkim działem kameralistyki jest muzyka kameralna, w której występuje głos ludzki. W tej dziedzinie dominującą rolę odgrywa forma pieśni z fortepianem (choć oczywiście bywają inne gatunki wokalnej muzyki kameralnej, takie jak duety wokalne z fortepianem lub z innymi instrumentami), jednak największa i najbogatsza jakościowo literatura to muzyka na głos z fortepianem. Gatunek ten przechodzi okres największego rozkwitu w epoce romantyzmu. Powstają wtedy liczące nawet po kilkaset kompozycji zbiory takich kompozytorów, jak Franz Schubert, Robert Schumann, Johannes Brahms czy Hugo Wolf. Rozwój romantycznej pieśni rozpoczął się w Niemczech (pierwszym wielkim twórcą w tej dziedzinie był Franz Schubert), ale potem pieśń rozwija się w Rosji, Francji, Polsce, a także w krajach skandynawskich czy w Hiszpanii.

Udział słowa zmienia wiele w relacji między muzykami. Ale chociaż to śpiewak przekazuje treść utworu, pianista nie ogranicza się do akompaniowania, zwłaszcza w najdoskonalszych dziełach literatury wokalnej. Fortepian nie tylko stanowi uzupełnienie harmoniczne melodii powierzonej śpiewakowi, ale często dialoguje z partią głosu, współtworzy atmosferę, powierzone są mu dłuższe wstępy czy epilogi. Partia fortepianu na przestrzeni XIX wieku staje się coraz bardziej rozbudowana a nawet czasami niezależna od partii głosu i nierzadko bardzo wymagająca technicznie. Bez znajomości literatury pieśniarskiej XIX i początku XX wieku trudno mówić o znajomości muzyki tego okresu. Pieśń jest w tym okresie bowiem ważnym, a u niektórych twórców wręcz dominującym gatunkiem wypowiedzi artystycznej.

Robert Schumann, w pierwszych dziesięciu latach swojej działalności kompozytorskiej pisał wyłącznie utwory fortepianowe. Stworzył w tym czasie 23 opusowane dzieła, które tworzą kanon romantycznej literatury fortepianowej. W tym czasie uważał pieśń za gatunek niższy, bardziej pośledni. Jeszcze w 1839 roku w liście do zaprzyjaźnionego kompozytora, Hermanna Hirschbacha stwierdzał, że muzyka wokalna „stoi znacznie niżej od muzyki instrumentalnej i nie może być uważana za prawdziwą sztukę.”

 A jednak już rok później okazało się, że przekazywanie poetyckich treści tylko za pomocą fortepianu przestało wystarczać Schumannowi. Wprawdzie kompozytor już wcześniej zaznaczał związek muzyki z poezją, nadając sugestywne tytuły swoim fortepianowym miniaturom jak np. Der Dichter spricht (Poeta mówi) czy Ende vom Lied (Koniec pieśni), ale w 1840 roku nastąpił niezwykły zwrot w twórczości Schumanna. W lutym 1840 roku powstaje pierwszy cykl pieśni Schumanna – Liederkreis op. 24 do słów Heinego. Zaraz potem – kolejne zbiory, jak i cykle pieśni. W ciągu 1840 roku, nazwanego później przez biografów kompozytora „rokiem pieśni”, powstaje ponad 100 kompozycji zebranych w 20 opusach. Jak stwierdzał sam kompozytor, nie potrafił on opanować tej erupcji weny twórczej.

Liederkreis op. 39, w odróżnieniu od wcześniejszego zbioru o tym samym tytule, zawiera 12 pieśni do słów Eichendorffera – jednego z najwybitniejszych poetów niemieckiego romantyzmu. Schumann wybrał utwory z cyklu poety Intermezzo, ale uszeregował je w cykl według własnego konceptu. Kompozytor również ingerował w sam tekst, nierzadko powtarzając niektóre wersy, a także czasem zmieniając porządek wersów lub nawet zmieniając niektóre słowa. Dla Schumanna poezja stanowi bowiem jedynie punkt wyjścia dla czysto muzycznej koncepcji, obce mu były koncepcje Goethego, który uważał że muzyka powinna wiernie iść za tokiem wiersza. Dlatego dopiero muzyka łączy kompozycje wspólnymi motywami melodycznymi w jeden cykl (w op. 39 szczególną rolę odgrywa motyw kwinty, który podkreśla ważne słowa kompozycji i pojawia się w różnych utworach cyklu). Schumann dba też o konstrukcję całości, służy temu plan tonacji wiodący od początkowego fis-moll po końcowe Fis-dur. Idzie z tym w parze gradacja nastroju, który zmienia się ciągle, ale też prowadzi od melancholii pierwszej pieśni do pełnej energii i optymizmu ostatniej.

Cykl pieśni do słów Eichendorffa powstał w niezwykle krótkim czasie. Schumann był kompozytorem bardzo skrupulatnym i wszystkie wydarzenia swojego życia zapisywał w notatnikach. Dzięki temu wiemy, że powstanie op. 39 zawarło się między 1 a 22 maja 1840 roku. Dzieło ukazało się drukiem 2 lata po skomponowaniu. Dziś należy do najczęściej wykonywanych kompozycji Schumanna i uznawane jest powszechnie za jedno z czołowych dzieł literatury wokalnej epoki romantyzmu.

Koordynator/kontakt: Dorota Chotyńska, Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

22 58 64 226

Organizator: MIK

Mazowiecki Instytut Kultury
realizacja: estinet.pl